Quan hệ Việt – Nga qua tài liệu lưu trữ

Tài liệu lưu trữ là nguồn sử liệu quý giá và quan trọng trong nghiên cứu, biên soạn lịch sử, bởi những đặc thù riêng của nó so với các nguồn sử liệu khác. Tài liệu lưu trữ được coi là những nhân chứng lịch sử, bởi lẽ nó được sản sinh ra gần như đồng thời với các sự kiện, hiện tượng lịch sử và do nhu cầu khách quan của mọi hoạt động trong quá khứ.

Nghiên cứu về quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam – Liên Xô không thể không sử dụng nguồn sử liệu quý giá: tài liệu lưu trữ phản ảnh sinh động lịch sử quan hệ hữu nghị và hợp tác kinh tế – khoa học kỹ thuật giữa Việt Nam và Liên Xô trong gần 6 thập kỷ qua. Vì vậy, chia sẻ với ý tưởng của hội thảo này, chúng tôi mong muốn cung cấp một số thông tin khái quát về tài liệu lưu trữ giấy, phim ảnh, ghi âm hình thành trong quá trình hoạt động hữu nghị, hợp tác giữa Việt Nam và Liên xô trong những năm 1950-1990.

Tài liệu lưu trữ – nguồn sử liệu quý giá này hiện đang được bảo quản tại các kho lưu trữ của Việt Nam và Liên bang Nga hoặc ở dạng sưu tập lưu trữ của các gia đình, cá nhân hai nước Việt Nam và Liên bang Nga. Ngoài ra, một số văn kiện chính thức của Đảng và Nhà nước về quan hệ hữu nghị và hợp tác khoa học kỹ thuật Việt Nam Liên xô đã được công bố, đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, một số văn kiện và tài liệu được in thành sách, điển hình là cuốn “Việt Nam – Liên xô – 30 năm quan hệ (1950-1980) của Bộ Ngoại giao nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Bộ Ngoại giao Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết; hoặc trưng bày tại các cuộc triển lãm tài liệu lưu trữ theo chuyên đề. Gần đây nhất năm 2005, tại Hà Nội và Matxcơva đã tổ chức hai cuộc triển lãm tài liệu lưu trữ “Lịch sử hợp tác kinh tế, khoa học – kỹ thuật Việt Nam – Liên xô, 1950-1990” nhân dịp kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước.

Năm mươi bẩy năm trước, sau tuyên bố của Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà về việc sẵn sàng kiến lập quan hệ ngoại giao với các nước trên thế giới ngày 14/01/1950, vào ngày 30-1-1950, Liên Xô là một trong những nước đầu tiên trên thế giới công nhận và chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, đặt nền móng cho tình hữu nghị bền chặt và quan hệ hợp tác tốt đẹp giữa hai nước sau này.
Dựa vào tài liệu lưu trữ có thể thấy những bước đi của Liên xô trong quá trình đi đến thiết lập quan hệ ngoại giao với nước ta, tiêu biểu là: Biên bản số 72 ngày 30/01/1950 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô về việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Liên Xô và Việt Nam; Nghị quyết của Bộ Chính trị Ban Chấp hành trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô ngày 30/01/1950 về việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Liên Xô và Việt Nam; Thông điệp của Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Liên Xô ngày 30/01/1950 gửi Bộ trưởng Bộ Ngoại giao nước Việt Nam DCCH v/v Chính phủ Liên Xô quyết định kiến lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam DCCH. Những tài liệu trên đang được bảo quản tại Viện Lưu trữ nhà nước Lịch sử xã hội chính trị Liên bang Nga.

Chúng ta có thể thấy, sau Liên bang Xô viết, một loạt các nước XHCN Đông Âu cũng đã công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Sự kiện vô cùng quan trọng này đã tạo điều kiện để nước Việt Nam đang chiến đấu chống thực dân xâm lược nối liền với hậu phương lớn các nước XHCN anh em và tiếp nhận được sự giúp đỡ to lớn về tinh thần và vật chất từ bầu bạn quốc tế.
Trong suốt gần 6 thập kỷ qua, trải qua muôn vàn khó khăn và thử thách, quan hệ hai nước không ngừng được tăng cường và phát triển. Sự giúp đỡ chí tình, to lớn và hiệu quả của Nhà nước và nhân dân Liên Xô trước đây, cũng như sự hợp tác của Liên bang Nga ngày nay có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng đất nước, bảo vệ độc lập dân tộc, cũng như công cuộc xây dựng Tổ quốc của nhân dân Việt Nam.

Thực tế đã chứng minh, 57 năm qua, kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 30/1/1950, quan hệ giữa Việt Nam với Liên Xô trước đây và Liên bang Nga ngày nay luôn nồng ấm, tin cậy, vượt qua mọi thử thách của thời gian cũng như sự biến động của lịch sử. Ngay từ những ngày đầu lập nước, việc phát triển quan hệ với Liên Xô luôn là một trọng tâm hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Việt Nam và Liên Xô là sự kiện trọng đại trong lịch sử của tình hữu nghị Việt – Xô. Thể hiện tình đoàn kết hữu nghị giữa nhân dân hai nước chúng ta, quan hệ giữa Việt Nam – Liên Xô trong suốt gần 60 năm qua đã không ngừng phát triển, củng cố và sự hợp tác kinh tế khoa học kỹ thuật Việt Nam – Liên Xô đã là một tổng thể rộng lớn của các mối quan hệ nhà nước mang tính lâu dài. Theo dòng chảy lịch sử, chúng ta điểm lại một số sự kiện quan trọng trong quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai nước, đầu tiên là những tài liệu văn kiện như:
Ngày 10/3/1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết quốc thư, cử công dân Nguyễn Lương Bằng làm Đại sứ đầu tiên của Việt Nam tại Liên Xô. Chúng ta có thể nghiên cứu bản gốc bức quốc thư cùng tấm hình ghi lại cảnh Đại sứ Nguyễn Lương Bằng trình quốc thư lên Chủ tịch đoàn chủ tịch Xô viết tối cao Liên bang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Sô-vec-nich và Quốc thư đầu tiên của Liên Xô do Đại sứ A.A.Lavrisép trình Chủ tịch Hồ Chí Minh tháng 11/1954 hiện đang bảo quản tại Trung tâm lưu trữ quốc gia III, phông Lưu trữ Bộ Ngoại giao Việt Nam.

Các cuộc thăm viếng của các đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ Việt Nam và Liên Xô và những cuộc tiếp xúc hữu ích thường xuyên giữa các nhà lãnh đạo Việt Nam và Liên Xô đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc không ngừng củng cố tình đoàn kết và mở rộng hợp tác giữa hai nước. Trong các tài liệu cũng phản ánh hoạt động cao cả nhằm củng cố và phát triển tình hữu nghị Việt – Xô của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tạo nên một bức tranh sinh động đầy cảm xúc về những chiến công trong lao động và chiến đấu của nhân dân Việt Nam và nhân dân Liên Xô, phản ánh quá trình không ngừng củng cố tình hữu nghị và sự hợp tác Việt – Xô trong suốt gần 60 năm qua.

Sau khi miền Bắc hoàn toàn giải phóng, tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, đầu tháng 7/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp dẫn đầu đoàn đại biểu Chính phủ sang thăm Liên Xô nhằm củng cố tình đoàn kết hữu nghị, tăng cường mối quan hệ kinh tế, văn hóa giữa hai nước. Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh viếng lăng Lê nin, ngày 13/7/1955; Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp đón đồng chí Micôian Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô sang thăm Việt Nam, ngày 4/4/1956 là những hình ảnh đi vào tâm khảm của người dân hai nước Việt Nam Liên xô.
Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ chuyến thăm đầu tiên của Chủ tịch đoàn Chủ tịch Xô viết tối cao Liên Xô K. E. Vôrôsilốp (ngày 20 tháng 5 năm 1957), nhưng hình ảnh vị lãnh đạo cấp cao của Nhà nước Xô Viết vẫn hết sức gần gũi, thân thiết với đông đảo các tầng lớp nhân dân thủ đô Hà Nội, như vừa mới diễn ra ngày hôm qua.

Những sự kiện chính trong quan hệ giữa Việt Nam và Liên Xô được phản ảnh qua những tài liệu lưu trữ tiêu biểu, (tài liệu văn kiện giấy và ảnh) về lịch sử hợp tác kinh tế và khoa học kỹ thuật Việt Nam – Liên Xô giai đoạn từ 1950 đến nay là những hiệp ước, hiệp định và những văn kiện thỏa thuận khác; những tuyên bố và thông cáo chung, những thông báo về các cuộc hội đàm của các đoàn đại biểu Việt Nam – Liên Xô, cùng những văn kiện, hình ảnh của các tổ chức xã hội về sự giúp đỡ chí tình trên tinh thần đồng chí của nhân dân Liên Xô trong sự nghiệp giữ nước và dựng nước của nhân dân Việt Nam, đã làm “sống lại” những sự kiện cụ thể của công cuộc hợp tác chính trị, kinh tế, khoa học – kỹ thuật Liên Xô – Việt Nam, giúp chúng ta hiểu rõ hơn lịch sử quan hệ Xô – Việt vào những năm tháng chiến tranh gian khổ, cũng như thời kỳ xây dựng hòa bình.

Không chỉ giúp đỡ về tiền bạc, hiện vật, các chuyên gia Liên xô còn sang tận nơi giúp Việt Nam phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội. Nhiều công trình do Liên xô giúp xây dựng đã gắn bó với bao thế hệ người dân Việt Nam, đến nay vẫn phát huy hiệu quả tích cực (như trường Đại học Bách khoa, Bệnh viện Hữu nghị Việt-Xô, nhà máy cơ khí Hà Nội, ). Những sự kiện, những con số biết nói được phản ảnh trong tài liệu lưu trữ cho thấy sức mạnh hùng hậu và tính hiệu quả của tình đoàn kết, sự hợp tác, giúp đỡ lẫn nhau trên tinh thần đồng chí trong thời kỳ nhân dân Việt Nam chiến đấu ác liệt chống Mỹ cứu nước giành độc lập dân tộc, thống nhất đất nước cũng như trong giải quyết những nhiệm vụ có quy mô lớn của công cuộc xây dựng nền kinh tế quốc dân, phát triển các ngành năng lượng, công nghiệp than, luyện kim màu, hóa chất, chế tạo máy, công nghiệp xây dựng, giao thông vận tải, nông nghiệp, địa chất, phát triển khoa học giáo dục, văn hóa và y tế,… Tại Viện lưu trữ nhà nước tài liệu phim ảnh Nga, Viện lưu trữ nhà nước kinh tế Nga, Trung tâm lưu trữ quốc gia III lưu giữ nhiều tài liệu hình ảnh về xây dựng những công trình lớn, chủ chốt có ý nghĩa quan trọng hàng đầu với sự phát triển kinh tế của Việt Nam như các mỏ than Hòn Gai, mỏ quặng Apatit Lao Cai, thiếc Tĩnh Túc, Cao Bằng, nhà máy cơ khí Hà Nội – cơ sở đầu tiên của ngành chế tạo máy cơ khí Việt Nam, nhà máy nhiệt điện Uông Bí, nhà máy thủy điện Thác Bà, nhà máy supe phốt phát Lâm Thao và nhiều nhà máy xí nghiệp khác.

Trong những năm tháng cam go nhất của cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, Việt Nam luôn nhận được sự ủng hộ chí tình của nhân dân Liên Xô. Có thể thấy sự ủng hộ chí tình ấy qua tài liệu lưu trữ với tư cách là nguồn sử liệu quan trọng đang được bảo quản tại các kho lưu trữ của Việt Nam, Liên Xô và Nga ngày nay. Đó là bức ảnh: Tàu thủy Xô viết mang tên “Hồ Chí Minh” chở hàng viện trợ cho Việt Nam cập cảng Hải Phòng, tháng 02/1971, hiện đang bảo quản tại Viện Lưu trữ nhà nước tài liệu phim ảnh Liên bang Nga; bức ảnh ghi lại Lễ khánh thành Phân xưởng chế biến chè đen tại Phú Thọ do Liên Xô giúp đỡ, ngày 19/12/1973 hiện đang được lưu giữ tại Lưu trữ Hội Hữu nghị Nga – Việt; Thư của đồng chí Brê giơ nhép, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô ngày 30/8/1971 gửi đồng chí Lê Duẩn, Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam về việc Liên Xô viện trợ khẩn cấp cho Việt Nam do nạn lụt năm 1971 đang bảo quản tại Kho Lưu trữ TW Đảng;
Quan hệ hợp tác giữa hai nước cũng sớm được quan tâm thúc đẩy, khởi đầu bằng việc ký Hiệp định hợp tác kinh tế thương mại Việt-Xô ngày 18/6/1955. Chỉ 5 năm sau đó, kim ngạch buôn bán hai chiều đã tăng lên gấp 13 lần (năm 1955 chỉ đạt 5 tỷ rúp). Theo tài liệu thống kê của Bộ Ngoại thương, thời kỳ 1976-1980, khối lượng trao đổi hàng hóa giữa hai nước bằng 20 năm trước cộng lại. Những năm cuối thập kỷ 1980, Liên Xô thường chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu và 60% kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam. Tình cảm đoàn kết, gắn bó và quan hệ hợp tác tốt đẹp về nhiều mặt Việt-Xô đã đặt nền móng vững chắc cho quan hệ Việt-Nga sau này tiếp tục phát triển lên tầm cao mới.

Tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III hiện có rất nhiều tài liệu văn kiện phản ảnh các sự kiện, các hoạt động về lịch sử hợp tác khoa học kỹ thuật giữa Việt Nam và Liên Xô trong những thập niên nửa cuối thế kỷ XX. Những tài liệu lưu trữ điển hình giới thiệu lịch sử hợp tác kinh tế khoa học kỹ thuật Việt – Xô như: Hiệp định hợp tác khoa học kỹ thuật giữa Việt Nam DCCH và Liên bang CHXHCN Xô viết kỹ lần đầu tiên vào ngày 07/3/1959 và những năm sau đó; tài liệu về thành lập Ủy ban hợp tác kinh tế và khoa học kỹ thuật giữa hai Chính phủ Việt – Xô; Biên bản cuộc họp của Tiểu ban thường trực thuộc Ủy ban hợp tác kinh tế và khoa học kỹ thuật liên chính phủ Việt – Xô; Kế hoạch hợp tác ký ngày 17/6/1976 giữa Ủy ban khoa học kỹ thuật nhà nước Việt Nam và Ủy ban khoa học và kỹ thuật nhà nước Liên xô những năm 1976-1978; Báo cáo của các bộ, ngành hai nước về tình hình và kết quả hợp tác nghiên cứu, về thành tích của các chuyên gia Liên xô trong thời gian công tác ở Việt Nam; Theo dòng thời gian, có thể thống kê một số tài liệu lưu trữ tiêu biểu đang được bảo quản tại Trung tâm lưu trữ quốc gia III như:
– Bản ghi nhớ về kết quả trao đổi ý kiến giữa các chuyên gia Việt Nam và Liên Xô ngày 22/10/1976 về kế hoạch hợp tác sản xuất và chế biến cao su tự nhiên ở Việt Nam.
– Báo cáo của Bộ Giao thông Vận tải ngày 04/01/1976 về kết quả làm việc với đoàn chuyên gia Liên Xô sang giúp đỡ kỹ thuật cho việc khôi phục đường sắt Thống Nhất.
– Biên bản về cuộc trao đổi ý kiến ngày 22/9/1976 giữa đồng chí Nguyễn Tu, Tham tán thương mại Việt Nam tại Liên Xô với đồng chí Va-nhiu-cốp, Cục trưởng Cục Vận tải hàng không, Trưởng đoàn chuyên gia Liên Xô sang giúp Việt Nam nghiên cứu tổ chức phục vụ hàng không dân dụng.
– Biên bản kết quả làm việc ngày 04/10/1976 giữa hai đoàn chuyên gia Liên Xô và Việt Nam về chương trình khảo nghiệm chung máy kéo Liên Xô tại CHXHCN Việt Nam.
– Biên bản kết quả làm việc ngày 16/11/1976 của các đoàn chuyên gia Liên Xô và Việt Nam về vấn đề hợp tác phát triển sản xuất cà phê, cam, quýt, dứa, chuối, rau và một số cây công nghiệp ở Việt Nam.
– Hiệp định hợp tác khoa học kỹ thuật giữa Viện Ký sinh trùng y học và Y học nhiệt đới E.I.Marxinovski Liên Xô và Viện Sốt rét ký sinh trùng và côn trùng nước CHXHCN Việt Nam ký tại Matxcơva năm 1977.
– Biên bản ngày 12 /12 /1976 về bàn giao công trình Nhà máy Cơ khí Hà Nội mở rộng do Liên Xô giúp đỡ xây dựng.

Cũng với chủ đề này, có thể khai thác khá nhiều tài liệu văn kiện, phản ảnh hoạt động hợp tác khoa học kỹ thuật Việt Nam Liên xô đang được lưu giữ tại Viện Lưu trữ nhà nước Kinh tế Liên bang Nga, thí dụ như:
– Thư của Thư ký Hội đồng tương trợ kinh tế ngày 03/02/1976 đề nghị các nước thành viên khối SEV tham gia giúp đỡ Việt Nam khôi phục tuyến đường sắt Vinh – Sài Gòn và Hà Nội – Sài Gòn những năm 1976 – 1980.
– Báo cáo ngày 09/11/1976 của Thư ký Hội đồng tương trợ kinh tế gửi Đại diện thường trực của Liên Xô tại Hội đồng tương trợ kinh tế M. A. Lêxechkô về tình hình các nước thành viên khối SEV cung ứng thiết bị và nguyên vật liệu cho Việt Nam để khôi phục tuyến đường sắt Vinh – Tp Hồ Chí Minh năm 1976.
– Thư của Tiểu ban hợp tác phát triển kinh tế với các nước XHCN thuộc Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước Liên Xô ngày 03-4-1978 gửi Chủ nhiệm Uỷ ban Kế hoạch Nhà nước N. K.Baibakốp về việc hợp tác khai thác và chế biến cao su thiên nhiên ở Việt Nam
– Biên bản phiên họp lần thứ 32 Đại hội đồng khối SEV ngày 27-29/6/1978 về việc kết nạp CHXHCN Việt Nam vào khối SEV.
– Bản ghi chép ngày 22-02-1977 về cuộc hội đàm giữa Bộ trưởng Địa chất Liên Xô E.A.Kôzlôpxki và Tổng cục trưởng Tổng cục Dầu khí CHXHCN Việt Nam về việc Liên Xô hợp tác với Việt Nam khai thác dầu khí.
– v.v…

Ngoài các tài liệu văn kiện trên vật ghi tin bằng chất liệu giấy, tài liệu phim, ảnh, ghi âm ghi lại những hình ảnh không thể phai mờ trong quan hệ của nhân dân hai nước. Hình ảnh Trưởng đoàn chuyên gia Liên Xô hướng dẫn cán bộ và công nhân vận hành trạm biến thế Nhà máy Nhiệt điện Uông Bí (năm 1975) hay hình ảnh Bộ Chính trị Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam nghe các chuyên gia Liên Xô báo cáo về công tác thăm dò dầu khí tại Việt Nam (năm 1975), v.v… là những chứng cứ lịch sử phản ảnh sự việc một cách khách quan, cụ thể.
Tài liệu và hình ảnh về lễ ký kết Hiệp ước hữu nghị và hợp tác giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Liên bang cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết 03/11/1978 tại Matxcơva – một sự kiện lịch sử trong biên niên sử quan hệ Việt – Xô. Hiệp ước đó đã nâng lên một tầm cao mới về chất toàn bộ các quan hệ nhiều mặt giữa hai đảng, hai quốc gia và nhân dân hai nước Việt Nam – Liên xô. Những tài liệu giấy và phim ảnh trong giai đoạn tiếp theo là sự phát triển cả chiều rộng lẫn chiều sâu của các hoạt động hợp tác hữu nghị trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, khoa học kỹ thuật thông qua việc giúp đỡ về mặt kỹ thuật tất cả các ngành quan trọng nhất trong nền kinh tế quốc dân (nông nghiệp, năng lượng, điện, khai thác than, dầu khí, công nghiệp thực phẩm, hóa học, vận tải và bưu điện, các công trình văn hóa xã hội,v.v… nhất là công trình hợp tác khai thác dầu khí Vietsovpetro – công trình hợp tác có quy mô lớn nhất giữa hai nước trong toàn bộ lịch sử quan hệ hợp tác kinh tế Việt – Xô.

Trong các kho lưu trữ của Trung tâm lưu trữ quốc gia III và Viện lưu trữ nhà nước tài liệu phim ảnh Nga, các nhà nghiên cứu có thể thấy lại hình ảnh chuyến bày vào vũ trụ do hai anh hùng phi công vũ trụ V.V. Gô-rơ-bát-cô và Phạm Tuân thực hiện tháng 7 năm 1980 thông qua các hồ sơ tài liệu, các tấm ảnh, những thước phim tư liệu phong phú, sinh động về trước, trong và sau sự kiện này. Chuyến bay là một trong những thành tựu tiêu biểu của sự hợp tác Việt – Xô trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật.
Giữa những năm 50 của thế kỷ trước, Liên Xô đã trợ giúp quân sự cho lực lượng vũ trang non trẻ của Việt Nam. Các loại trang thiết bị vũ khí đã được chở tới Việt Nam theo đường biển và đường bộ. Ngoài việc cung cấp vũ khí và thiết bị quân sự, các cơ quan quốc phòng hai nước đã triển khai mạnh mẽ lĩnh vực đào tạo các cán bộ quân sự. Đã có hơn 13.000 quân nhân Việt Nam được học tập đào tạo tại đất nước Xô viết. Hàng trăm quân nhân và chuyên gia kỹ thuật Liên Xô đã tiến hành huấn luyện cho các bạn đồng nghiệp Việt Nam ngay trên chiến trường, trên các cứ điểm tác chiến, trong chiến hào, dưới làn bom đạn của kẻ thù… Hàng ngàn sỹ quan, binh lính và thuỷ thủ Xô viết và Nga đã phục vụ tại Việt Nam trong những điều kiện thời tiết không quen thuộc và phức tạp đối với họ. Tuy nhiên sự hỗ trợ của các đồng chí Việt Nam và mối quan hệ tuyệt vời với những dân thường đã giúp họ vượt qua khó khăn. Mỗi người trong số họ đều nhớ về Việt Nam xa xôi mà gần gũi với một tình cảm yêu thương. Thật vui mừng rằng hiện nay chúng ta đang kế thừa và củng cố sự hợp tác trong lĩnh vực này.

Quan hệ Việt – Nga còn được thể hiện sinh động trong lĩnh vực hợp tác giáo dục-đào tạo, hợp tác văn hóa. Nga vẫn là một trong những nước góp phần đào tạo nguồn nhân lực chính cho Việt Nam. Tài liệu lưu trữ đã phản ảnh hoạt động trong lĩnh vực này từ những năm đầu sau khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao. Thí dụ như nghị quyết của Bộ chính trị Ban chấp hành trung ương đảng cộng sản Liên xô ngày 12/11/1950 về tiếp nhận 21 cán bộ Việt Nam sang học đại học tại Liên xô, các hiệp định giúp đỡ đào tạo cán bộ khoa học và công nhân được ký kết thường xuyên hàng năm. Hàng chục ngàn cán bộ Việt Nam được đào tạo tại Liên Xô đã trở thành những cán bộ chủ chốt, những chuyên gia giỏi trên nhiều lĩnh vực.

Có thể thấy số liệu cán bộ khoa học kỹ thuật, văn hóa và xã hội Việt Nam được đào tại tại Nga trong vòng 50 năm (từ 1953 – 2003) như sau:
Cán bộ khoa học, văn hóa và xã hội là 52.000 người. Trong đó 30.000 người có trình độ đại học, 3.000 phó tiến sĩ, 200 tiến sĩ khoa học, công nhân kỹ thuật, giáo viên dạy nghề, thực tập sinh 98.000 người
Hiện nay, hằng năm Nga cấp cho ta hơn 250 suất học bổng đào tạo đại học và sau đại học. Số lượng lưu học sinh Việt Nam du học tự túc tại Nga cũng lên đến hơn 5.000 người. Các hoạt động giao lưu văn hóa giữa hai nước đã được duy trì thông qua hình thức tổ chức Những ngày văn hóa Việt Nam và Những ngày văn hóa Nga tại hai nước.

Hiện nay có khoảng gần 100 nghìn người Việt Nam đang làm ăn, sinh sống tại Nga. Họ đã, đang là cầu nối gắn kết hai dân tộc Việt – Nga với nhau, góp phần làm cho sự hiểu biết giữa hai dân tộc càng được tăng cường.

Quan hệ Việt-Nga được xây dựng và phát triển trên nền tảng của tình hữu nghị gắn bó giữa hai dân tộc và đã được kiểm chứng qua thời gian hơn nửa thế kỷ qua. Tiếp tục củng cố, phát triển quan hệ hữu nghị truyền thống, sự hợp tác nhiều mặt giữa Việt Nam và Liên bang Nga trên tinh thần đối tác chiến lược, không chỉ vì lợi ích của nhân dân hai nước mà còn góp phần vì hòa bình, ổn định, hợp tác, phát triển ở khu vực và trên thế giới.

Những sự kiện, những hoạt động của tình hữu nghị hợp tác giữa hai nhà nước và nhân dân hai nước được phản ảnh trung thực, đầy đủ và rõ nét qua tài liệu lưu trữ đang được lưu giữ tại các cơ quan lưu trữ của hai nước . Như đã giới thiệu ở trên, tự thân những tài liệu lưu trữ này đã mang tính chân thực, phản ánh sự việc, hiện tượng một cách khách quan với tư cách là những tài liệu văn kiện chính thức – những tài liệu có giá trị được lựa chọn từ khối tài liệu hình thành trong quá trình hoạt động của các cơ quan Đảng, Nhà nước, các tổ chức chính trị – xã hội, doanh nghiệp, v.v… Nguồn tài liệu lưu trữ chính thống được bảo quản trong các kho lưu trữ Đảng, nhà nước, các sưu tập cá nhân hai nước Việt Nam và Liên bang Nga là nguồn sử liệu quý giá không thể thay thế về lịch sử quan hệ hữu nghị, hợp tác giữa hai đảng, hai nhà nước và nhân dân hai nước chúng ta.

Hà nội, 2007

TS. Nguyễn Lệ Nhung – Cục văn thư và lưu trữ nhà nước

www.vanthuluutru.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *