Phông lưu trữ “Quốc tế cộng sản” (Viện lưu trữ nhà nước chính trị xã hội Nga. 1919-1943)

Lưu trữ Quốc tế cộng sản là di sản văn hóa có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với việc làm sáng tỏ lịch sử châu Âu và lịch sử thế giới thế kỷ XX.

Lưu trữ Quốc tế cộng sản đang bảo quản 68 phông, gồm 491 mục lục tài liệu của 230.000 đơn vị bảo quản bằng 90 ngôn ngữ. Hiện nay tài liệu của Quốc tế cộng sản được bảo quản tại Viện lưu trữ nhà nước chính trị xã hội Nga. Bộ sưu tập tài liệu quý hiếm của Quốc tế cộng sản được bảo quản dưới chế độ “Tuyệt mật” và chỉ đến sau năm 1991 mới được mở cửa rộng rãi cho độc giả, khi mà các lưu trữ đảng đã quốc hữu hóa và được mở cửa rộng rãi cho mọi nhu cầu nghiên cứu.

  1. Tài liệu Quốc tế cộng sản – nguồn sử liệu vô giá trong nghiên cứu lịch sử cách mạng Việt Nam

Đối với Việt Nam, tài liệu Quốc tế cộng sản (QTCS) là nguồn sử liệu có nội dung phong phú và đa dạng về loại hình có khả năng làm sáng tỏ nhiều vấn đề của lịch sử Đảng, đã và đang cung cấp cho các nhà nghiên cứu lịch sử những thông tin có giá trị lịch sử quan trọng và chi tiết về quá trình thành lập Đảng, về nguyên tắc tổ chức của Đảng, về cơ cấu tổ chức các cơ quan, tổ chức đảng. Đây là những vấn đề mà từ lâu giới nghiên cứu ở Việt Nam cũng như trên thế giới hết sức quan tâm.

Thí dụ: Những tài liệu khai thác từ Lưu trữ Quốc tế cộng sản đã là cơ sở để làm sáng tỏ nhiều vấn đề về lịch sử Đảng thời kỳ đầu thành lập. Đó là một số tác phẩm của đồng chí Nguyễn Ái Quốc, tài liệu văn kiện của các tổ chức cách mạng của Đảng, tài liệu văn kiện của Quốc tế Cộng sản có liên quan đến các tổ chức cộng sản ở Đông Dương.

Những tác phẩm của đồng chí Nguyễn Ái Quốc thời kỳ này gồm có bài “Phát biểu tại phiên họp thứ 22 Đại hội lần thứ V Quốc tế cộng sản” ngày 01/7/1924; thư “Gửi Đoàn Chủ tịch QTCS về vấn đề Đông Dương”ngày 19/12/1925; cuốn “Đường Kách mệnh” năm 1927.

Hoặc tài liệu của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên (Hội VNCMTN) có khả năng cung cấp cho giới sử học nhiều thông tin phản ánh từ hoàn cảnh ra đời đến những hoạt động cách mạng của Hội. Qua nội dung những tài liệu văn kiện của Hội như: Án nghị quyết của hội nghị trù bị toàn quốc đại biểu đại hội (23/1/1929), Tuyên ngôn của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ nhất Hội VNCMTN, Chính cương tối đê hạn độ của Hội VNKMTN, Điều lệ của Hội VNCMTN, Nghị quyết của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ nhất Hội VNCMTN và một số tài liệu liên quan đến Hội đăng trên báo Thanh niên như Cách mạng, Nhân đức của Pháp, Người An Nam ở Xiêm, v.v… chúng ta thấy được sự kết hợp ngày càng chặt chẽ chủ nghĩa Mác-Lênin với phong trào công nhân và phong trào yêu nước sục sôi của nhân dân ta đã thúc đẩy sự ra đời của các tổ chức Đảng Cộng sản ở Việt Nam.

Một số tài liệu của Quốc tế cộng sản có liên quan đến các tổ chức cộng sản ở Đông Dương như: Ban thuộc địa, Những nhận xét về Nghị quyết thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương; Bản thảo luận tại phiên họp của Hội đồng Ban Bí thư phương Đông ngày 18/10/1929 về việc thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương và các tài liệu khác có liên quan.

Tài liệu Hội nghị thành lập Đảng phản ánh sự ra đời và hoạt động của Đảng trong cao trào cách mạng đầu tiên của lịch sử Việt Nam hiện đại. Đó là các văn kiện: Chánh cương vắn tắt của Đảng, Sách lược vắn tắt của Đảng, Điều lệ vắn tắt của ĐCSVN, án nghị quyết của TW toàn thể Đại hội về tình hình hiện tại ở Đông Dương và nhiệm vụ cần kíp của Đảng tháng 10/1930, Chỉ thị của Trung ương Thường vụ về thành lập “Hội Phản đế Đồng Minh”,… và một số tài liệu có liên quan như: Thư của QTCS gửi những người cộng sản Đông Dương, Thư của Ban Phương Đông gửi Đảng Cộng sản Đông Dương, Biên bản Hội nghị với các đại biểu Đông Dương ngày 9/9/1930,…

Nhóm tài liệu khác của QTCS góp phần xác định chính cương, đường lối, nhiệm vụ của Đảng thời kỳ đầu thành lập, cung cấp những thông tin về vai trò lịch sử của các đồng chí Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng ta[1]. Trong đó có những tài liệu rất quý, như: Báo cáo của Nguyễn Ái Quốc về việc tổ chức Hội nghị hợp nhất 3 tổ chức cộng sản thành Đảng Cộng sản Việt Nam; các văn kiện Đại hội I Đảng Cộng sản Đông Dương (Báo cáo chính trị, Điều lệ Đảng, kết quả bầu cử và phân công trong Ban Chấp hành Trung ương khóa I, nghị quyết và danh sách đoàn đại biểu Đảng Cộng sản Đông Dương đi dự Đại hội VII Quốc tế Cộng sản); Biên bản của Quốc tế Cộng sản kết nạp Đảng Cộng sản Đông Dương là chi bộ của Quốc tế Cộng sản; các bản ghi các bài phát biểu của Nguyễn Ái Quốc, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thị Minh Khai tại Đại hội Quốc tế Cộng sản, Đại hội Thanh niên quốc tế, Đại hội Nông dân quốc tế[2]

Bên cạnh đó còn có một số văn kiện mà Trung ương Đảng ta gửi Quốc tế Cộng sản hoặc gửi các đảng cộng sản và công nhân trên thế giới, một số văn kiện ghi tuyên bố chung của Đảng ta và các đảng bạn, một số quy định của Quốc tế Cộng sản trực tiếp liên quan đến Đảng ta, thí dụ như Văn bản Hội nghị toàn thể lần thứ XI, Ban chấp hành Quốc tế Cộng sản sau đó đã được thông qua chính thức tại Đại hội lần thứ VII của Quốc tế Cộng sản thừa nhận Đảng Cộng sản Đông Dương trong đó ghi rõ: “Đảng Cộng sản Đông Dương trước đây là một chi bộ của Đảng Cộng sản Pháp từ nay được công nhận là một chi bộ độc lập thuộc Quốc tế Cộng sản”.

Ngoài ra, một số tài liệu văn kiện khác rất có giá trị được sưu tầm từ phông Quốc tế cộng sản như: Luận cương về thanh niên thuộc địa của Nguyễn Ái Quốc; Báo cáo của Nguyễn Ái Quốc tháng 4/1926 về đám tang Nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh cùng một số tư liệu về số người dự đám tang Phan Châu Trinh lên đến 140.000 người; Bệnh ấu trĩ tả khuynh trong phong trào cộng sản; Đề cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa; Điều kiện kết nạp vào Quốc tế Cộng sản; Vấn đề thành lập và củng cố các Đảng cộng sản kiểu mới. Đại hội thông qua 21 điều kiện kết nạp vào Quốc tế Cộng sản. Đề cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa; Luận cương và nhiệm vụ của những người cộng sản trong các tổ chức công đoàn; Những trang nhật ký, Bàn về chế độ hợp tác, Về cuộc cách mạng của chúng ta, Cải tổ Bộ Dân ủy và Thanh tra công nhân thế nào và Thà ít mà tốt.

[1] Đây là nhóm tài liệu gốc của Đảng Cộng sản Đông Dương do các đồng chí Nguyễn Ái Quốc, Lê Hồng Phong, Hà Huy Tập… viết bằng tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Nga, tiếng Đức, tiếng Trung Quốc gửi Quốc tế Cộng sản và một số văn kiện của Quốc tế Cộng sản gửi Đảng Cộng sản Đông Dương.

[2] Hiện nay, những tài liệu văn kiện của các tổ chức tiền thân của Đảng đã được công bố trong “Văn kiện Đảng toàn tập” tập I; tài liệu hội nghị thành lập Đảng công bố trong “Văn kiện Đảng toàn tập” tập II. Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia. H., 1998. (Tác giả)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *